ما باید با ایجاد محرك‌های‌ طبیعی‌ مثل‌ قصه‌گویی‌ و قصه‌خوانی‌ از آغاز دوره‌ كودكی‌ به‌ بچه‌ها كمك‌ كنیم‌ تا نسبت‌ به‌ شناخت‌ محیط‌ پیرامون‌ خود با توجه‌ به‌ میزان‌ توانایی‌شان‌ از مفاهیم‌ درك‌ علمی‌ دست‌ یابند و با تمام‌ جنبه‌های‌ زندگی‌ فردی‌ و اجتماعی‌ آشنا شوند. از بازی‌ تا ورزش‌ تا آشنایی‌ با هنرهای‌ موسیقی‌ و ادبیات‌ و اخلاق‌ اجتماعی‌، حتی‌ پاره‌یی‌ از مفاهیم‌ علمی‌ و تاریخ‌ فرهنگ‌ بشری‌.
باید از قصه‌گویی‌ به‌ عنوان‌ یك‌ روش‌ آموزشی‌ غیرمستقیم‌ و متناسب‌ با دنیای‌ كودكی‌ و نوجوانی‌ به‌ صورت‌ آزاد و داوطلبانه‌ با روش‌هایی‌ از پیش‌ تعیین‌ شده‌ و كلیشه‌یی‌ سلطه‌گرایانه‌ بهره‌ گرفت‌. خلاقیت‌ در فضایی‌ آزاد و به‌ دور از هرگونه‌ اعمال‌ عقیده‌ و اجبار به‌ وجود می‌آید و آزادی‌ در انتخاب‌ موضوع‌ و نوع‌ قصه‌ زمینه‌ رشد خلاقیت‌ را فراهم‌ می‌سازد و گرنه‌ انتخاب‌ از پیش‌ تعیین‌ شده‌ چنانكه‌ در كتاب‌ درسی‌ جدید سال‌ اول‌ دبستان‌ در چارچوبی‌ مشخص‌ و تكلیف‌ شده‌ نه‌ تنها خلاقیتی‌ را به‌ وجود نمی‌آورد بلكه‌ توانایی‌ یادگیری‌ كودك‌ و نوجوان‌ را نیز به‌ هدر داده‌ و میل‌ و رغبت‌ او را به‌ مطالعه‌ و یادگیری‌ نیز از بین‌ می‌برد.
روانشناسان‌ و متخصصان‌ آموزش‌ و پرورش‌ بر این‌ عقیده‌اند كه‌ شكل‌گیری‌ فرآیندهای‌ عالی‌ ذهن‌ انسان‌ در دوران‌ كودكی‌ اگر در شرایط‌ آزاد و دموكراتیك‌ صورت‌ گیرند به‌ مكانیسم‌های‌ فعال‌ و نیرومندی‌ بدل‌ می‌شوند كه‌ توسط‌ آنها فرهنگ‌ بشری‌ به‌ صورت‌ بخشی‌ از طبیعت‌ او در می‌آیند و آن‌ را هماره‌ پویا و زنده‌ نگه‌ خواهند داشت‌. به‌ اعتقاد «سیمونویچ‌ ویگوسكی‌» كه‌ از مروجین‌ نظریه‌ محرك‌ پاسخ‌ درباره‌ رفتار كودك‌ است‌، تجزیه‌ و تحلیل‌ پویای‌ تركیب‌ گفتار و رفتار كودك‌ هم‌ در تاریخچه‌ رشد كودك‌ نقش‌ ویژه‌ دارد و هم‌ در تكوین‌ آن‌ منطق‌ خاصی‌ را طلب‌ می‌كند. از نخستین‌ روزهای‌ رشد،فعالیت‌های‌ كودك‌ در نظامی‌ از رفتار اجتماعی‌ معنای‌ خاص‌ خود را می‌یابند و چون‌ دارای‌ هدف‌ می‌شوند، با عبور از منشور محیط‌ كودك‌ منكسر شده‌ و تجزیه‌ می‌شوند، این‌ مسیر از شی‌ء به‌ كودك‌ و از كودك‌ به‌ شی‌ء از فرد دیگری‌ كه‌ می‌تواند، مادر، مربی‌، آموزگار، قصه‌گو و... باشد عبور می‌كند. این‌ ساختار درك‌ پیچیده‌ كودك‌ فرآیند رشدی‌ است‌ كه‌ در پیوند با تاریخچه‌ رشد فردی‌ و اجتماعی‌ او معنی‌ و مفهوم‌ پیدا می‌كند. همه‌ این‌ فرآیندها از جمله‌ كاركردهای‌ مغز هستند، كه‌ باید برحسب‌ نظریه‌ علمی‌ تاریخ‌ جامعه‌ انسانی‌ مورد مطالعه‌ قرار گیرند.
پس‌ باید برنامه‌های‌ آموزشی‌ رسمی‌ و غیررسمی‌ «كودك‌ محوری‌» البته‌ نه‌ «كودك‌سالاری‌» تهیه‌ و تنظیم‌ شوند. هدف‌ از این‌ برنامه‌ها نیز می‌تواند به‌ ترتیب‌ زیر باشد:
1 بالابردن‌ كیفیت‌ محتوای‌ قصه‌ها و مطالب‌ آموزشی‌ برای‌ كودكان‌ و نوجوانان‌
2 تشویق‌ و ترغیب‌ بیشتر كودكان‌ و نوجوانان‌ به‌ كسب‌ علم‌ و دانش‌ و اخلاق‌ اجتماعی‌
3 آموزش‌ چگونه‌ لذت‌ بردن‌ از كار و بهره‌وری‌ بیشتر از امكانات‌ یعنی‌ ایجاد و تقویت‌ روحیه‌ و وجدان‌ كار
4 ارتقا و تكامل‌ درك‌ و شناخت‌ كودكان‌ و نوجوانان‌ از زیبایی‌، یعنی‌ تقویت‌ حس‌ زیبایی‌شناسی‌
5 ایجاد انگیزه‌ و برانگیختن‌ تمایلات‌ درونی‌ آنها با هدف‌ تحول‌ و تكامل‌ كودكان‌ به‌ انسانهایی‌ كامل‌ و در نتیجه‌ شهروندانی‌ واقعی‌ در سرزمین‌ ملی‌ و عضوی‌ فرهیخته‌ از جامعه‌ بزرگ‌ بشری‌.
از آنجا كه‌ جهان‌ هستی‌ پیوسته‌ در حال‌ دگرگون‌ شدن‌ است‌ و سیر تحول‌ آن‌ از كهنه‌ به‌ نو است‌، تحول‌ هر پدیده‌ یا فرآیندی‌ از شكلی‌ به‌ شكلی‌ از مرحله‌یی‌ به‌ مرحله‌یی‌ دیگر با پیروی‌ از قوانین‌ حاكم‌ بر تحول‌ پدیده‌ها دارای‌ كنش‌ و واكنشی‌ متقابل‌ و پیوستگی‌ و همبستگی‌ متقابل‌ می‌شود، نمود آنها نیز در زمان‌ و مكان‌های‌ متفاوت‌ در روندی‌ عینی‌ و گریزناپذیر از ساده‌ به‌ سنجیده‌، از بسط‌ به‌ مركب‌، از كمیت‌ به‌ كیفیت‌ از ذات‌ به‌ محص‌، از كثرت‌ به‌ وحدت‌ و از وحدت‌ به‌ كثرت‌ و بالاخره‌ از پست‌ به‌ عالی‌ است‌ و این‌ روند هماره‌ وجود دارد و پیوسته‌ رو به‌ كمال‌ و تعالی‌ می‌رود.
هنر قصه‌گویی‌ ناگزیر برای‌ تبدیل‌شدن‌ به‌ روش‌ آموزشی‌ خلاق‌ باید از این‌ قانون‌ پیروی‌ كند تا بتواند به‌ بازسازی‌ و نوسازی‌ خود بپردازد. چنین‌ دگرگونی‌ می‌تواند هنر قصه‌گویی‌ را به‌ عنوان‌ كم‌هزینه‌ترین‌، ساده‌ترین‌ و در دسترس‌ترین‌ روش‌ آموزشی‌ برای‌ همه‌ دوره‌های‌ سنی‌ حتی‌ سالمندان‌ تبدیل‌ كند و این‌ هنر می‌تواند در همه‌ مكانها و در تمامی‌ فصول‌ سال‌ برای‌ آموزش‌ مفاهیم‌ علمی‌ و انتقال‌ تجربه‌های‌ با ارزش‌ زندگی‌ اجتماعی‌ مورد بهره‌برداری‌ عموم‌ قرار گیرد.
هنر قصه‌گویی‌ می‌تواند با بهره‌گیری‌ از امكانات‌ موجود با تمامی‌ اشكال‌ گوناگون‌ خود، از خواندن‌ قصه‌، یا بیان‌ قصه‌ فی‌البداهه‌ تا استفاده‌ از تصاویرو شكل‌ و عروسك‌ها و بازی‌
زنده‌ نمایش، فیلم‌ ... با توجه‌ به‌ نوع‌ پیام‌ یا محتوای‌ خود و متناسب‌ با شرایط‌ مخاطب‌ كاربردی‌ رسمی‌ و غیررسمی‌ داشته‌ باشد.

 

منبع : مقاله " قصه‌گویی‌ خلاق‌ و اهداف‌ آموزشی‌  " -نویسنده : م‌ كوه‌بنانی‌ -روزنامه  اعتماد-  21اسفند 1382