میل  به  خلاقیت  ممكن  است  با  كهنسالی  شكوفا شود

نات  لازوویك (Nate  Lazowick ) كه  در  سراسر  زندگی ، سر و كارش با  قطعه كردن  مرغ  و  بیرون  ریختن دل  و  جگر  و  سنگدان  آن  بود ،در  سن  77 سالگی  با  قوه  خلاقیت  و  استعداد  هنری  خود آشنا  شد.

او  در  شمال   شهر فیلادلفیا  زندگی  می  كند،در  این  سن  شروع  به  بهبود  و  اصلاح  وضع  زندگی  و  خصوصیات  اخلاقی ،منجمله  اعتماد  به  نفس  و  تقویت  هوش و  مهارت  خود  كرد .

در  حال  حاضر ،سه  شنبه  شب  ها می  توانید  لازوویك   93  ساله  را  در  حالی  كه  با  ده ، دوازده  نفر  از  دوستان و  همقطاران ،هم سن  خود ،كه  همگی در  گذشته  زندگی  معمولی  داشته  اند،در حال  آماده  شدن  برای  نمایش ،ببینید!

بر  اساس  تحقیقاتی  كه  در  زمینه  رشد  و  قوای  بدنی  انسان  صورت  گرفته  است ،وجود  چنین  انرژی  خلاقه ،ممكن  است  پس  از  مراحل  چهل یا  پنجاه سالگی  ظهور پیدا كند در این  مرحله  از  زندگی  مردم ،غالبا  از  خود می پرسند:

” اگر  حالا  دست  به  اقدامی نزنم ،پس  كی  بزنم ؟“

این  مطلب را آقای جین  كوهن Gene Cohen   استاد  روانشناسی پیری ،در  دانشگاه جرج واشنگتن  واقع  در  شهر  واشنگتن كه  مطالعات  بسیاری  در  زمینه خلاقیت  افراد مسن  دارد ،بیان  داشته  است :

” خلاقیت  در  افراد پا به  سن  گذاشته  از  این  جهت  می  تواند شكوفا گردد  كه  آنان دیگر ،پای بند و  وابسته  نیازها  و  مطالبات  سخت  دوره  میانسالی نیستند،در  این  سن  آزادی ها  و  فراغت هایی است  كه  باید  در راهی  به  كار  انداخته  شود .“

این  نكته  را  نیز  توماس  كول   Thomas  cole   استاد  دانشگاه تگزاس  و  نویسنده كتاب سفر  زندگی  به  سال  1991  اظهار  كرده  است .

مادر  بزرگ موزس  Moses   كه  در  هفتاد سالگی ،استعداد خود  را در هنر نقاشی كشف  كرد،نمونه  بارزی  است  كه  نشان  می دهد در  این  سن ،انسان  می  تواند  خلاقیت  تازه  خود  را  در  عرصه های  مختلف  بكارگیرد.

كوهن  در  قسمت  دیگری  می افزاید :” در این  مرحله  از  عمر  مردم  مایل  هستند باری  را  كه  در سراسر زندگی  بر  دوش خود  احساس كرده  اند ،كناربگذارند“.تحقیقات  نشان  می  دهد هنگامی كه  بعضی سالخوردگان  مسیر  خود  را  در راه  به  كار  گرفتن  استعداد  و خلاقیت  پیدا می  كنند،معمولا در  مقابل مشكلاتی نظیر تقلیل  سلامتی ،موانع  مادی یا افسردگی،بهتر مقاومت می  كنند و  با  این  مقاومت احتمال  همه  توفیقات  در  آنان  وجود  دارد.

برای  مثال  خانم  كلایدی جونز  Clydie  Jones     هفتاد و  پنج  ساله  را در  نظر بگیرید ،او   10 فرزند  را  در  آپارتمان  دو اتاق  خوابه  اش  در  خیابان  هجدهم  فیلادلفیا  در  فقدان همسر،بزرگ  كرده  است  .شب ها  را در  ادارات  و  دفاتر  شخصی به  نظافت  و  رفت و  روب  می گذرانید .وقتی  فرزندانش  بزرگتر شدند،به  فكر  زندگی  خود  افتاد و  تصمیم  گرفت در  مسیر جدیدی حركت  نماید،خانم  جونز معتقد بود:

” فكر می  كنم  حالا وقت آن  رسیده  است  كه  كاری  بریا  خود  انجام  دهم ،او  اضافه  كرده  است  كه هنگام  تهیه  خوراك  و  یا  كارهای  خانه ،غالبا متوجه  مهارت  های  بازیگری  خود  شده  است ،حتی  هنگام  درخواست  جنس  نسیه  متوجه  این  مهارت  شده ، مثلا گفته است  كه :به  قصاب محله  می  گفتم ،می  توانم  یك  دقیقه  با  شما  صحبت  كنم؟ خانم جونز ادامه می  دهد،در  این  حال  چشم  به  چشمان  قصاب  نمی دوختم ،چون  می بایست  خود  را  پریشان  و  شرمنده  نشان  دهم ،با  لحن  ملایم  و  تردید آمیزی  كه  به  صدایم  می  دادم ،در  خود  حالتی  شرمنده و  خجل  بوجود  می آوردم .این  نحوه ی عمل  همیشه كارگر  بود .“

به  این  ترتیب  خانم  كلایدی  جونز در سن  59 سالگی به  كشف خود  موفق و  به  گروه  تئاتر ” دایره  Temple  پیوست ،همان  جا  كه  او به  همراه  نات  لازویك  به  رشد و  بهبود  هنر بازیگری  خود  پرداخت .وی  تاكنون  در  صدها نمایش برای كلیساها،مدارس و  خانه های  سالمندان  به  ایفای  نقش  پرداخته  و  در حدود 10 فیلم  آموزشی ظاهر  شده  است .

خانم  جونز  گفته  است كه ” من  قادر به  ایفای نقش های  مختلف هستم  و  با  كمال  قدرت  و  توانمندی  از  عهده آن برمی  آیم “.

جین  كوهن   كه  متجاوز  از25  سال  امور  مربوط به افراد  كهنسال  را  از  نزدیك  بررسی كرده  است ،عقیده  دارد:

وقتی  اشخاص به  سنین  دهه  پنجاه  سالگی پا می  گذارند،در حقیقت  به  مرحله  ای   رسیده  اند كه آمادگی  خلاقیت های  گوناگون  را  داشته  و چون  نیمی  از  عمرشان  را پشت  سر  گذاشته اند  از  بقیه  آن  به  نحو  احسن  بهره  می  برند ،این  دوره  را  دوره ی ”ارزیابی  مجدد “  نام  گذاری  كرده اند ،مرحله ای  كه  طی  آن  انسان  زندگی  گذشته  اش را  بررسی می كند  و  اهداف  تازه  ای  برای  بقیه عمر  در سر  می پروراند و جرات  كسب  پیروزی  ها  و  موفقیت  های تازه  ای  را  به  خود می  دهد  كه  نتیجه  آن  ایجاد  قوه  خلاقیت  بیشتری  است  و  معمولا  این  گونه  خلاقیت  ها  تا  قبل  از  دهه 50  تا  60  سالگی  در  افراد  به  ظهور  نمی  رسد .

كوهن  كه  كتاب  اخیرش  به  نام  سنین  خلاقیت در  سال گذشته  به  چاپ  رسید می  گوید :

” از  نظر  روانشناسی  در  این  سنین ،یك  انقلاب  درونی  در  شخص  به  وجد می آید ،قدرت  تحرك پیدا  م ی كند،این  تحول  از اینجا  ناشی  می شود  كه  شخص  درمی یابد:

”اگر در  كاری  دچار اشتباه  شوم ،از  اعتماد  به  نفسم  كاسته نمی گردد و  دوباره  سعی  خواهم كرد“.

كوهن  اضافه  كرد:با  رسیدن  به  سنین  70 تا 60  سالگی ،مردم  غالبا یك  آزادی  و آرامش درونی  را  كه  هرگز در  دوران  گذشته سابقه  نداشته ،در  خود احساس 

می كنند ،این  وعی  انرژی ،برای  دست  زدن  به  كارهای  جدید  است ،كوهن این  پدیده  را  عمل ” عمل  آزاد سازی “ می  نامد .

او  در  این  مورد  به  نوشته  ای  از مارك  تواین  اشاره  می كند و می  گوید :

” هفتاد  سالگی ! زمانی  از  عمر  شماست  كه  به  شان  و  وقار  و  هیبت  سرشاری  پا می  گذارید ! زمانی  است  كه  ممكن  است  بسیاری  از  قید ها   ظاهرا پسندیده  و  شایسته ای  را  كه  برای  یك  نسل  بر  دوش  شما  سنگینی  كرده  است ،به  كنار  گذاشته  و  بدون  تشویش و هراس  از  چیزی ،استوار  بر پای  خود  بایستید و  قائم به  ذات  باشید!“

آدمیان  در  سنین  هشتاد و  یا  نودسالگی  وارد دوره ی دیگری  از خلاقیت  می  شوند  كوهن   معتقد  است  كه  این  دوره ،زمان  جمع  بندی  و حساب و  كتاب  عمر است .در  این  مرحله  از زندگی ،شخص  میل  به  ضرورت  تكامل  وجود خود  دارد  تا  دست  به  كارهای  تازه  ای  بزند  و  یا  در  حل  مشكلات  گذشته ی خود  راه  تازه  ای  بیابد . غالبا  افراد  در  این  سن ،دوباره  به  سوی  كارهایی كه در  سال  های  جوانی  در  انجام آن  ناكام  بوده اند ،روی  می  آورند و سعی  می  كنند  دوباره  آن  كار را  انجام  دهند  كوهن می  گوید :اینان  با  افزودن  سال  ها بر  تجارب  خود  غالبا  می  توانند  ناكامی  های  دوره ی جوانی  خویش  را به  موفقیت  تبدیل  كنند !

وردی  Verdiy  بازیگر  بزرگ تاریخ  در  یادداشتی  می  نویسد كه :” در  25 سالگی  یك  اپرای  كمدی  تصنیف كرد  كه  با  ناكامی  و  عدم  موفقیت  روبرو  شد  كه  در اثر همین  عدم  موفقیت  به  تراژدی  روی  آورد ...“ ولی  همین  شخص  در  سن  هشتاد  سالگی  دوباره  به  كارهای  كمدی  برگشت  كه نتیجه  كارش  فوق  العاده  عالی  بود .

در  یك  سه شنبه  شب ،گروه  تئاتر”دایره  كامل “ سالروز  تولد  93 سالگی  لازوویك  را  با  یك  كیك  بسیار  بزرگ  جشن  گرفتند.

اعضاء گروه  سرود ”تولد  مبارك “  را  خواندند  ،وقتی  سرود  تمام  شد ،  لازوویك برای  همكارانش  خطابه ای  ایراد  كرد  و  گفت :” در  87  سال پیش ...“

در  اینجا همه  حاضرین  شروع  به  خنده كردند ....

لازوویك  بلافاصله  با  حاضر جوابی  گفت :

” من  هم  وقتی سخنرانی پرزیدنت لینكلن را گوش می  كردم ،خندیدم ..!

این  گونه حاضر  جوابی  و  خوشمزگی  مشخصه  این  سنین  و  نشانه ی  طیب خاطر و آزادی  عمل  است .

****

منبع : مقاله " خلاقیت  در  كهنسالی  "- تهیه كننده : وحیده  مهدویان  - ماهنامه  ایران دوخت -شماره 14-اردی بهشت  و خرداد  1382