آیا بایدی وجود دارد؟ آیا ما باید كاری انجام دهیم؟ این باید با آزادی چه تناقضی دارد؟

"باید" هم وجود دارد و هم ندارد. آیا ما باید به زندگی ادامه دهیم؟ نه! می‌توانیم خود را بكشیم؛ ولی در این صورت ظلم بزرگی به خود روا داشته‌ایم. این بایدی است كه خود آن را به خود (به واسطه آگاهی) واجب می‌گردانیم. اگر كس دیگری ما را بدان ملزم نماید، ارزشی ندارد.

قبل از این‌كه به سؤال "چه باید بكنم؟" بپردازیم، ببینیم كه در اصل چه كار می‌توانیم انجام دهیم. ما كارهای زیادی را می‌توانیم انجام دهیم. در ما توان‌مندی‌های متعدی هست و قدرت انجام كارهای زیادی در ما وجود دارد. می‌توانیم با افراد گوناگونی همكاری كنیم. می‌توانیم امكانات فراوانی را جذب نماییم. می‌توانیم جلوی كارها و فعالیت‌های زیادی را بگیریم. می‌توانیم افراد متعددی را دور خود جمع كنیم. حال از این همه، كدام را انتخاب كنیم؟

یك جواب منطقی این است كه بهترین را انتخاب كنیم. تنها با انتخاب بهترین است كه دچار پشیمانی و حسرت نمی‌شویم و هر آن‌چه كه به غیر از بهترین، انتخاب كنیم (حتی اگر خیلی خوب باشد) باز دچار حسرت می‌شویم. و اما بهترین كدام است؟

در یك كار اقتصادی، بهترین كار، سود‌آورترین است. در یك كار حساس (مانند عمل جراحی مغز)، بهترین كار، كم‌خطر‌ترین است. در یك كار هنری، بهترین كار، زیباترین است. در یك كار گروهی، بهترین كار، آن است كه مورد توافق همه اعضاء باشد.

پس برای هر كاری، بهترین به شكلی است و یك كار مطلق نداریم كه همواره بهترین باشد. با این وجود، چگونه می‌توانیم بهترین  را انتخاب كنیم؟

برای انتخاب بهترین، لازم است به مؤلفه‌های انتخاب توجه كنیم. ما تنها جزء در این جهان نیستیم. جهان از اجزاء گوناگونی تشكیل شده است و آنچه در جهان می گذرد حاصل تعامل اجزاء آن است. كارها و اعمال ما در محیط پیرامون و حتی جاهای دوردست كه به ظاهر ارتباطی با ما ندارد، تأثیر می‌گذارد و همین طور آن‌چه در آن‌سوی جهان رخ می‌دهد، بر كار ما تأثیر خواهد داشت. اعتصاب كارگران در یك كشور توسعه نیافته بر شكار یك شیر گرسنه در بیشه‌زارهای آفریقا تأثیر می‌گذارد. ریزش بهمن در ارتفاعات دور از دسترس هیمالایا، بر تصمیم شما كه چای بنوشید یا قهوه تأثیر می‌گذارد. به همین ترتیب همه اجزاء بر یكدیگر تأثیر می‌گذارند. ولی این تأثیر متناسب است با ارتباطی كه با یكدیگر دارند (مگر در شرایط آشفته و بحرانی).

حال در این توده در هم پیچیده و سردرگم  كه وضعیت هر كاری با یك معادله پیچیده و همیشه متغییر، مشخص می‌شود، چگونه می‌توانیم بهترین كار را انتخاب كنیم؟ در این حالت حداقل شرط لازم برای بهترین كار این است كه بر سایر كارها تأثیر مخرب نداشته باشد. برای مثال بعد از یك جنگ، كشور غالب به غنایم زیادی می‌رسد اما به قیمت زیان‌های مالی و جانی بسیاری كه به كشور مغلوب وارد شده است. این شكست در آینده بدون پاسخ نمی‌ماند. پس این پایان جنگ نیست بلكه آغاز یك جنگ پنهان است كه روزی آشكار خواهد شد.

یك شرط لازم برای بهترین كار این است كه منجر به نفع همگان شود، بدون آن‌كه زیانی به كسی یا چیزی برسد. چنین كاری را هماهنگی می‌نامیم. حال سؤالی كه در این‌جا مطرح می‌شود این است كه فرمول هماهنگی چیست؟ چگونه می‌توانیم هماهنگ‌ترین موضع را انتخاب كنیم؟

فرمول اصلی هماهنگی این است : «خود‌بینی را كنار گذاشتن». بیان دیگر آن چنین است: كل را دیدن كه كل، خود ما را نیز شامل می‌شود. ملاك یك كار هماهنگ این است كه تا چه حد از خودبینی به دور بوده است. برای آن‌كه از خود رها شویم، باید هوشیار بوده و مراقب باشیم كه در پیرامون ما چه می‌گذرد. برای رسیدن به هوشیاری، می‌توان از سؤال "اینجا چه خبر است؟" كمك گرفت.

حال اگر به جای خودبینی، كل‌نگری را جایگزین كنیم، با چه چیزی روبه‌رو می‌شویم؟ برای كل‌نگری، در نظر گرفتن چهار مؤلفه زیر ضروری به نظر می‌رسد:

1.  شرایط زمانی: شناخت شرایط زمانی، فاكتور مهمی برای رسیدن به هماهنگی است زیرا برای هر كاری زمانی، مقرر شده است كه اگر آن زمان مقرر را از دست بدهیم، احتمال موفقیت كاهش می‌یابد. در طبیعت مصادیق زیادی در این باره می‌بینیم؛ دوره‌های رویش، دوره‌های زایش، مهاجرت پرندگان، اعتدالین (گردش محور زمین)، تحرك پرندگان در اوایل صبح و پایان روز، ساعت بیولوژیك و ...

2.  شرایط مكانی: هر مكان از ویژگی‌های خاص خود برخوردار است كه بر هرآنچه كه در حوزه‌اش قرار گیرد تأثیر می‌گذارد. این ویژگی‌ها عبارتند از:

  الف) ویژگی‌های طبیعی مانند حرارت، امواج مغناطیسی، رطوبت، بادگیری و ...

   ب) افراد و موجودات ساكن در آن محیط

    ج) ویژگی‌های باطنی مانند مكان‌های زیارتی و معابد.
       در طبیعت نیز می‌توان به مصادیق بسیاری اشاره كرد مانند: تایگا در سیبری، توندرا در عرض‌های جغرافیایی بالاتر، گل‌سنگ در قطب، جلبك‌ها در حاشیه آبراهه‌ها، پوشش‌های انبوه در مناطق حاره، شتر در بیابان و ...

3.  مخاطب: در زمانی كه عده‌ دیگری نیز ذینفع هستند، لازم است كه به نقطه نظرات، دیدگاه‌ها، عقاید و علایق مخاطب توجه شود و بدان پاسخ مناسب و درخور داده شود. یكی از مصادیق بارز توجه به مخاطب، حركت انبیاء الهی است. انبیاء در هر عصری كه مبعوث شدند متناسب با درك و فهم مردم زمان خود سخن گفتند در حالی كه حرف‌های بسیار برای بیان كردن داشتند. تعالیم آنها با فرهنگ و رسوم مردمشان سازگار بوده و شرایط زندگی‌شان نیز در حد زندگی متوسط مردم جامعه بوده است.

4.  امكانات: ما تنها در حد توان خود می‌توانیم عمل كنیم، هرچند كه ایده‌های بزرگی هم در سر داشته باشیم. بنابراین در انجام كارها به توان اجرایی خود توجه داشته باشیم.

* * *

و اما نشانه‌های یك كار ناهماهنگ چیست؟ یك كار ناهماهنگ با توقف همراه است، زیرا مورد پشتیبانی دیگر اجزاء جهان قرار نمی‌گیرد. چنین كاری هرچه جلوتر می‌رود سخت‌تر می‌شود و انجام آن همراه با صرف انرژی بیشتر است. یك كار ناهماهنگ با انواع تعارضات و دوگانگی‌ها همراه است. یكی از نشانه‌های درونی یك كار ناهماهنگ، احساس ناخوشایند است. در این حالت قلب فشرده می‌شود و تشویش و اضطراب وجود انسان را پر می‌كند. ذهن آشفته شده و كنترل بر خویشتن مختل می‌گردد. در تداوم این حالت، جسم نیز به انواع بیماری‌ها دچار می‌شود.

* * *

اگر می‌خواهیم به بهترین شكل زندگی كنیم، باید بهترین كارها را بیابیم و به آنها بپردازیم. یافتن این كار مستلزم هوشیاری است. باید در خود كندوكاو كنیم تا متوجه شویم كه هماهنگ‌ترین كار كدام است. برای یافتن آن هم به كشش‌های درونی توجه كنیم و هم به مسایل و اتفاقات بیرونی. با توجه به درون ببینیم كه كدام كار است كه بیشترین جذابیت را برای ما دارد، كدام كار است كه از انجام آن خسته نمی‌شویم و كدام كار است كه در آن خلاق‌تر و شاداب‌تریم.

در مورد مسایل و اتفاقات جامعه باید به آن‌ها توجه داشته باشیم تا معضلات و مشكلات را شناسایی كنیم و ریشه آن ها را پیدا كنیم. از طرف دیگر بررسی كنیم و ببینیم كدام یك از كارهاست كه بیشترین خلاء را دارد و نیازمند جذب افراد بسیاری است. در این حالت یك كارهماهنگ و ایده‌ال كاری است كه هم كشش‌های درونی ما را بیشتر اغنا كرده و هم بتواند نیازهای واقعی جامعه را پاسخ دهد.    

 

****

منبع : مقاله  " چه باید بكنم؟ "-  تهیه کننده :  مهندس حمیدرضا همتی-انتشار توسط  سایت پژواك اندیشه

http://www.think.ir/pajhvak/main_questions/articles/what_should_i_do.htm  : آدرس  اینترنتی