چشمان خود را ببندید  و پس از دقایقی باز کنید، محیطی زیبا و دل انگیز  در پیش  روی چشمان  شما پدیدار میشود که تا دور دست  طبیعتی  سرسبز  و چشم نواز همچون تابلویی  نقاشی  شده ،خودنمایی می کند .

 در انتهای افق  کوههای  بلند  سربه فلک کشیده اند و رودخانه ای آرام   در دل طبیعت در حال پیشروی   است .

پرندگان با آرامش اوج می گیرند  و آنگاه  خود  را  در میان  آسمان  آبی رها می کنند.

صدای  پرندگان  خوش  الحان  و نوازش ملایم  نسیم  باد به همراه این تابلوی زیبا ، سبب بیدار شدن  ذهن آدمی  می شود.

گویی  ذهن می خواهد  از جسم  انسان  فاصله  بگیرد  و همچون  موجودی  کاوشگر و جستجوگر ،در دل  طبیعت  به اکتشاف ناشناخته  ها  بپردازد. هنگامی که ذهن انسان  با علاقه به جستجوگری بپردازد، زمینه برای خلق  افکار نو مهیا می شود زیرا اشتیاق و علاقمندی به جستجوگری شروعی است  برای  بروز خلاقیت در انسان .

برعکس ، هنگامی که انسان در محیطی نازیبا و درهم ریخته و آلوده قرار می  گیرد که تنها سیاهی و زشتی  در آن دیده  می  شود ،گویی ذهن می  خواهد از چنین محیطی دوری  کند و کمتر با آن درآمیزد  و به بیانی  دیگر به دنبال فرار از آنجاست  و در چنین محیطی  چراغ  جستجوگری  ذهن  انسان نیز خاموش می شود. 

براستی تا چه حد در زیباتر کردن محیط زندگی اطراف  خویش کوشیده ایم ؟ محیطی که هر روزه بر جسم و روان ما تاثیر گذار بوده  و در نهایت  قادر است  کمک کند تا  ذهن  به سوی آرامش  و جستجو گری  هدایت شود و یا  به سوی نگرانی و پناه بردن به خود؟

گهگاه بهتر است  درباره محیط اطراف خویش  با دقت  بیشتری  بیاندیشیم . خیابان ها وکوچه ها، درو دیوارها ،   جویهای آب   ، هماهنگی رنگها  در طراحی شهرها، تزیین و نمای  مغازه ها، نظم و انضباط در ترافیک شهر و پاکیزگی  انسانها ، طراوت و  سرسبزی درختان و گیاهان  شهر و طبیعت ، نحوه تزیین  شهر و........ تمامی  این عوامل بطور ناخواسته  بر ذهن ما تاثیر  می گذارند.

هنگامی که محیط زندگی ما زیبا ، تمیز و شاداب  است ، انسان ها  سرزنده تر بوده و بر ای شاداب تر نمودن محیط زندگی خویش خواهند کوشید و نظارت جمعی  نیز برای حفظ چنین محیطی افزایش می یابد.

ملینسکی   از  صاحبنظران  تعلیم و تربیت  روسیه و پایه گذار  مدرسه  معروف پاولیش  در کتابی  که در زمینه  تعلیم و تربیت  نوشته است ، بیان می کند  ، هنگامی  که کودکان  برای  اولین بار برای آموزش  به مدرسه پاولیش  فرستاده می  شدند ، در سال اول آموزش ، آنان را به مکان های  زیبا می بردیم  به گونه ای  که آنها  زیبایی ها را با تمام  وجود  لمس  کنند  تا در نهایت  بتوانند  افکار  زیبا  از ذهن خود تراوش  نمایند .

در دین اسلام  نیز نظافت  و پاکیزگی  به عنوان  بخشی  از ایمان از آن نام  برده شده است  و این به علت  تاثیرگذاری عمیق آن  بر سلامت  جسمی و روانی انسان ها است .

اکنون این سوال در ذهن ما نقش  می  بندد  که تا چه حد مردم به زیبایی  و تمیزی  محیط  زندگی  خویش  واقف بوده  و آن  را رعایت می کنند.

بخاطر بیاورید خیابان های پر از  زباله ، آسفالت های  تکه تکه ، جوی ها و رودخانه های  انباشته از زباله ، دیوارهای زشت  و شسته نشده ، گیاهان  خشک شده و یا کوچه های  بدون گل و گیاه ، ناهماهنگی  رنگ ها  در ساختمان ها ، بی نظمی  و بی انضباطی ترافیک  شهر ، تمامی این عوامل بر ذهن انسان  تاثیر منفی  گذاشته  به گونه ای  که  ذهن  تلاش می کند کمتر با چنین محیطی مانوس شود ، زیرا دیدار آنها  درون آدمی را می آزارد  و لذا بی توجهی  به محیط زندگی  روز به روز افزایش می  یابد و ریشه های  بی تفاوتی  در دل جامعه رشد می کند  و اگر این ریشه ها  رشد یابند می توانند  زمینه ساز آسیب های  اجتماعی  شوند.

محیط زیبا همچون آهن ربایی  است  که ذهن را مجذوب خود کرده و او را وادار به تکاپو و جستجو گری می کند.محیط نا زیبا  علاوه بر آنکه  از نظر روانی  تاثیرات نامطلوب روانی برجای می گذارد ،بلکه خسارت های مادی فراوانی نیز بر جامعه تحمیل می کند.

فرض کنید  در یک جامعه  که دارای  چهل میلیون  انسان فعال می باشد ، هر کدام از آنها  روزانه  چهار عدد زباله بر روی  زمین  پرتاب می کنند.در طول  روز تعداد  زباله های پرتابی ، به  160 میلیون  عدد می  رسد  و این تعداد در  طول سال  بالغ بر  58560  میلیون عدد زباله می شود  و یا به بیانی  دیگر حدود  شصت میلیارد  عدد زباله می  شود ، این  موضوع به معنی  آن است که  کسانی که مسوول  جمع آوری زباله در آن جامعه می باشند باید  در طول  سال حدود  شصت میلیارد بار  خم و راست  شوند  تا بتوانند  این تعداد زباله را از روی  زمین بردارند. بخاطر داشته باشید  اگر تنها هر فرد چهار زباله بیاندازد!

در حالی که می دانیم  بسیاری از افراد  سهل انگار بطور دائم  در حال پرتاب کردن  زباله و یا  سرازیر کردن  زباله ها به درون جوی ها و رودخانه ها  و طبیعت  هستند  و به همین علت  به نقطه ای خواهیم  رسید  که توان  پرتاب کردن زباله  از توان  جمع آوری  زباله  پیشی می  گیرد و روز به روز  به تعداد زباله ها  در محیط  زندگی  افزوده  می  شود  و در آن موقع  شاهد خواهیم بود که  چگونه نایلون های گرفتار  شده در بوته های  اطراف  شهر و  طبیعت  فریاد  آلودگی  و  زشتی  را سر خواهند داد

حال اگر کسی به مدت هشت ساعت  و هر دقیقه  چهار زباله را  با طی کردن مسافت های مختلف از روی  زمین بردارد  ، در طول  هشت ساعت  قادر خواهد بود  با پیمودن  مسافت های  مختلف 1920 زباله را از روی زمین بردارد. این شخص در طول  سال  قادر است با   2928   ساعت کار ، 702720 عدد زباله را از روی زمین بردارد و اکنون برای اینکه 58560 میلیون زباله از  سطح زمین برداشته شود  باید 83333   نفر استخدام  شده و در طول 366 روز  و با هشت ساعت کار مداوم زباله ها را از روی زمین بردارند و اگر هر کدام از  کارگران 2000000  ریال حقوق در ماه دریافت کنند ، جمع مبلغی که بابت تنها جهت جمع آوری  زباله ها هزینه شود  برابر  1999992000000  ریال  خواهد شد  یعنی حدود 2000  میلیارد تومان باید بابت جمع آوری  زباله ها  هزینه شود  و مبالغ مربوط  به  بقیه مراحل انتقال زباله ، دفن یا بازیافت  محاسبه نشده است .

این خسارت  بدون توجه  به هزینه های پزشکی  ناشی  از عوارض ناشی از  حدود 60 میلیارد  خم و راست  شدن کارگران است (که خود باعث دردهای مربوط  به کمر و ستون  فقرات می  شود )و همچنین هزینه های  مربوط  به  افزایش  جوندگان ،حشرات  و  گسترش بیماریها  نیز محاسبه  نشده است . در حالی که این مبلغ می تواند جهت  زیبا سازی  محیط  زندگی  و آموزش  مردم  هزینه شود.

و از همه مهم تر خسارت های روانی ناشی  از آلودگی ها ست که ذهن انسان را بطور مکرر آزار می دهد و تاثیرات نامطلوبی  می گذارد که براحتی قابل محاسبه نیست و از  طرفی  گویی آدمی در محیط کثیف و آلوده همنشین شیطان می  شود و ذهن او ناخواسته  به رفتارهایی گرایش می یابد که از زیبایی  فاصله می گیرد.

اکنون باید درباره موضوعات زیر  بیشتر بیاندیشیم   و در پاره ای موارد  نیز به درستی  تصمیم گیری  نماییم .

-  تا چه حد تلاش  نموده ایم محیط اطراف  زندگی  خویش برای  برای دیگران  زیباترنماییم.

-تا چه حد کودکان خود را برای  زیباتر کردن محیط زندگی  خویش  آموزش  داده ایم ، باید بخاطر داشته باشیم اگر سن کودکان ما از پنج  سالگی  گذشت و آنان آموزش  های  لازم برای پاکیزه و زیبا نگهداشتن محیط  زندگی را  کسب نکنند ،در بزرگسالی  تغییر عادت برای آنان بسیار سخت خواهد شد.

-تا چه حد جوانان  را برای  مشارکت کردن در زیباسازی  محیط  زندگی  آماده نموده ایم.

-تا چه حد زمینه برای موسسات  خصوصی مهیا  شده است که خدمات زیبا سازی  محیط زندگی را با کمترین  هزینه  ارائه نمایند؟

بخاطر داشته باشیم  ایجاد  یک محیط زندگی  زیبا سبب خواهد  شد  ، اشتیاق  انسان برای زندگی  افزایش یافته و از طرفی مغز و ذهن  تمایل به جستجوگری  بیشتری  یافته و شرایط برای خلاقانه اندیشیدن  بهتر مهیا  شود.

****

منبع : مقاله  " خلاقیت و زیبایی محیط"-  نویسنده : حمید میرزاآقایی- انتشار  توسط  سایت فکر نو -مهرماه 1384